Czy latanie będzie droższe? Analiza trendów cen biletów lotniczych
Coraz częściej słyszymy pytania o...
Przekroczenie pracy załogi – czym jest i z czego może wynikać?
Oprac. Mariusz Białkowski
Przekroczenie dopuszczalnego czasu pracy załogi lotniczej to jedna z częstszych przyczyn opóźnień oraz odwołań lotów w Unii Europejskiej. Dla pasażerów bywa to niezrozumiałe, ponieważ samolot jest sprawny technicznie, a warunki pogodowe pozwalają na wykonanie rejsu. Tymczasem decyzja o niewykonaniu lotu z powodu przekroczenia czasu pracy załogi wynika z rygorystycznych przepisów prawa lotniczego oraz nadrzędnej zasady zapewnienia bezpieczeństwa. Warto wiedzieć, skąd biorą się takie sytuacje i jakie prawa przysługują pasażerom.
Czym jest czas pracy załogi lotniczej?
Czas pracy załogi lotniczej regulowany jest przez przepisy unijne, w szczególności regulacje EASA dotyczące ograniczeń czasu lotu i służby. Obejmują one nie tylko sam czas spędzony w powietrzu, ale również dyżury, czas gotowości do lotu, a także obowiązkowe okresy odpoczynku. Po przekroczeniu maksymalnych limitów załoga nie może kontynuować operacji lotniczej, niezależnie od okoliczności. W praktyce oznacza to, że jeśli lot znacząco się opóźni, może dojść do sytuacji, w której załoga „wypada” poza dopuszczalne normy i rejs wyleci z jeszcze większym opóźnieniem, a nawet zostanie odwołany.
Przyczyny przekroczenia pracy załogi
Jedną z najczęstszych przyczyn przekroczenia czasu pracy załogi są wcześniejsze opóźnienia w rotacji samolotu. Linie lotnicze planują harmonogramy w taki sposób, aby ta sama załoga wykonywała kilka lotów jednego dnia. Nawet niewielkie opóźnienie pierwszego rejsu może się kumulować, prowadząc do znacznego przesunięcia kolejnych operacji. W efekcie ostatni lot w danym dniu może się nie odbyć, ponieważ załoga przekroczyłaby dopuszczalny czas służby.
Istotnym czynnikiem są również warunki atmosferyczne. Burze, intensywne opady, silny wiatr czy mgła mogą powodować opóźnienia startów, wydłużony czas kołowania lub długie oczekiwanie w powietrzu na zgodę na lądowanie. Choć pogoda jest czynnikiem zewnętrznym, jej skutki często wpływają na harmonogram pracy załogi w sposób pośredni.
Kolejną przyczyną są ograniczenia wynikające z zarządzania ruchem lotniczym. Opóźnienia slotów startowych, przeciążenie przestrzeni powietrznej czy strajki kontrolerów ruchu lotniczego prowadzą do wydłużenia czasu operacji. W takich przypadkach załoga, mimo gotowości do pracy, może przekroczyć dopuszczalne limity z przyczyn od siebie niezależnych.
Nie można również pominąć problemów operacyjnych po stronie przewoźnika. Braki kadrowe, niewystarczająca liczba załóg rezerwowych, błędy w planowaniu grafików czy opóźnienia wynikające z organizacji obsługi naziemnej to przyczyny, które mają charakter wewnętrzny. Podobnie jest w przypadku nieoczekiwanych usterek technicznych samolotu, które wymagają dodatkowych kontroli i powodują opóźnienia prowadzące do przekroczenia czasu pracy załogi.
Bezpieczeństwo jako nadrzędna zasada
Ograniczenia czasu pracy załogi mają jeden podstawowy cel - zapewnienie bezpieczeństwa pasażerów i załogi. Zmęczenie pilotów oraz personelu pokładowego może prowadzić do błędów operacyjnych, dlatego przepisy w tym zakresie są bezwzględnie egzekwowane. Decyzja o odwołaniu lotu z powodu przekroczenia pracy załogi nie jest wyborem przewoźnika, lecz konsekwencją obowiązujących norm prawnych.
Przekroczenie pracy załogi a odszkodowanie EC 261/2004
Z perspektywy pasażerów kluczowe znaczenie ma kwestia odszkodowania na podstawie rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Przepisy te przewidują prawo do rekompensaty w przypadku odwołania lotu lub opóźnienia wynoszącego co najmniej trzy godziny, o ile przewoźnik nie wykaże, że doszło do nadzwyczajnych okoliczności.
Samo przekroczenie czasu pracy załogi co do zasady nie jest uznawane za nadzwyczajną okoliczność. Jeżeli wynika ono z problemów organizacyjnych, planowania rotacji, braku personelu lub standardowych usterek technicznych, pasażerom zazwyczaj przysługuje odszkodowanie. Inaczej sytuacja wygląda, gdy przekroczenie pracy załogi jest bezpośrednim skutkiem zdarzeń nadzwyczajnych, takich jak nagłe zamknięcie przestrzeni powietrznej czy ekstremalne warunki pogodowe, których nie można było uniknąć mimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków.
Niezależnie od przyczyny, każdy przypadek powinien być oceniany indywidualnie, z uwzględnieniem rzeczywistej przyczyny opóźnienia lub odwołania lotu oraz związku przyczynowego między zdarzeniem pierwotnym a przekroczeniem czasu pracy załogi.
Podsumowanie
Przekroczenie pracy załogi to złożona przyczyna zakłóceń w ruchu lotniczym, wynikająca zarówno z czynników zewnętrznych, jak i wewnętrznych po stronie linii lotniczych. Choć przewoźnicy często powołują się na ten argument, nie zawsze oznacza on zwolnienie z obowiązku wypłaty odszkodowania.