Dlaczego drobny przedmiot może stanowić zagrożenie dla samolotu?

Czym jest FOD?

Foreign Object Debris oznacza obiekt znajdujący się w niewłaściwym miejscu w środowisku lotniskowym, który może spowodować obrażenia personelu lub uszkodzenie statku powietrznego. FOD może mieć bardzo różną postać - od niewielkiego fragmentu metalu, śruby czy elementu wyposażenia, przez kamienie i fragmenty nawierzchni, aż po większe przedmioty pozostawione na płycie lotniska.

W kontekście lotnictwa używa się również określenia Foreign Object Damage, czyli uszkodzenia spowodowanego przez ciało obce. W uproszczeniu FOD może więc oznaczać zarówno sam niepożądany przedmiot, jak i uszkodzenie, do którego doszło w wyniku jego obecności. Szczególnie niebezpieczne są przedmioty znajdujące się na drodze startowej lub w pobliżu miejsc, w których samoloty wykonują starty, lądowania i kołowanie. Podczas tych operacji nawet niewielki element może zostać poderwany lub zassany przez silnik.

Skąd bierze się FOD?

Źródeł FOD może być bardzo wiele. Część zanieczyszczeń pochodzi z samej infrastruktury lotniskowej. Fragmenty asfaltu, betonu, gumy czy innych materiałów mogą z czasem oderwać się od nawierzchni i znaleźć na drodze startowej lub drodze kołowania. Innym źródłem mogą być prowadzone prace budowlane i remontowe. Podczas takich prac na obszarze lotniska pojawia się dodatkowy sprzęt, materiały i narzędzia, dlatego konieczne jest szczególne zabezpieczenie terenu.

FOD może również powstać podczas obsługi naziemnej samolotu. Elementy wyposażenia, fragmenty opakowań, przewody, części urządzeń czy niewielkie przedmioty przypadkowo pozostawione przez pracowników mogą trafić na płytę postojową lub drogę kołowania. Z tego powodu zapobieganie FOD jest zadaniem nie tylko operatora lotniska, ale również linii lotniczych, firm handlingowych, ekip technicznych i innych podmiotów działających na lotnisku.

Dlaczego mały przedmiot może być tak niebezpieczny?

Największe zagrożenie wynika z prędkości, z jaką poruszają się samoloty oraz z pracy ich silników. Przedmiot znajdujący się na nawierzchni może zostać przemieszczony przez podmuch powietrza, koło samolotu lub strumień powietrza generowany przez silnik.
W przypadku silnika odrzutowego szczególne znaczenie ma ryzyko zassania ciała obcego. Nawet niewielki metalowy element może spowodować uszkodzenie łopatek wentylatora lub innych elementów silnika.

FOD może również uszkodzić opony, podwozie lub inne elementy samolotu. Z tego powodu utrzymanie nawierzchni lotniskowej w odpowiednim stanie i regularne usuwanie znajdujących się na niej przedmiotów jest jednym z elementów systemu bezpieczeństwa operacji lotniczych.

Jak lotniska wykrywają i usuwają FOD?

Podstawą ochrony przed FOD jest regularna kontrola obszarów, po których poruszają się samoloty i pojazdy. Personel lotniska przeprowadza inspekcje dróg startowych, dróg kołowania oraz innych części pola ruchu naziemnego, podczas których wyszukiwane są niepożądane przedmioty i inne potencjalne zagrożenia. Stosowane są również tak zwane FOD walks, czyli regularne przejścia pracowników po wyznaczonych obszarach lotniska w celu wykrycia i usunięcia zanieczyszczeń.

Do usuwania FOD wykorzystywane są między innymi specjalistyczne zamiatarki, dmuchawy, urządzenia magnetyczne oraz inne wyposażenie przeznaczone do oczyszczania nawierzchni. W przypadku większych lotnisk coraz większą rolę mogą odgrywać także automatyczne systemy wykrywania obiektów.

Zapobieganie FOD to zadanie całego lotniska

Skuteczna ochrona przed FOD nie polega wyłącznie na sprzątaniu drogi startowej. Równie ważne jest zapobieganie temu, aby niepożądane przedmioty w ogóle znalazły się w obszarze operacyjnym. Z tego powodu lotniska wprowadzają programy zarządzania FOD obejmujące między innymi szkolenia pracowników, procedury dotyczące wykonywania prac na płycie, regularne kontrole oraz zasady zgłaszania znalezionych przedmiotów.

Przepisy dotyczące europejskich lotnisk wymagają od operatorów ustanowienia i wdrożenia programu kontroli FOD oraz zaangażowania organizacji działających na danym lotnisku. Istotne jest również ustalenie, skąd pochodzi znaleziony przedmiot. Samo jego usunięcie rozwiązuje problem tylko w danym momencie. Jeżeli okaże się, że FOD powstaje regularnie w określonym miejscu, konieczne może być wprowadzenie dodatkowych działań zapobiegawczych.

Podsumowanie

FOD może wyglądać jak niewielki i nieistotny przedmiot, jednak w środowisku lotniskowym może stanowić realne zagrożenie dla samolotów i personelu. Dlatego kontrola nawierzchni, szybkie usuwanie zanieczyszczeń, odpowiednie szkolenie pracowników oraz stosowanie nowoczesnych systemów wykrywania są ważnymi elementami bezpieczeństwa operacji lotniczych.